DÜNYADAN HABERLER | 2. Sayfa

Hamas Sözcüsü Hazim Kasım, yaptığı yazılı açıklamada, İsrail ordusunun Gazze Şeridi içinde "Sarı Hat"ı batıya doğru kaydırmaya devam etmesi ve yeni alanları kontrol altına almasının, "müzakere sürecini baltalamayı ve ateşkesin kalıcı hale getirilmesi için yürütülen çabaları başarısızlığa uğratmayı hedeflediğini" ifade etti.

İsrail ordusunun eş zamanlı olarak sürdürdüğü bombardımanların ve zorunlu yerinden etmelerin, ateşkes anlaşmasının açık bir ihlali olduğunu vurgulayan Kasım, uygulamanın İsrail'in daha önce Gazze'de kontrol ettiği alanları genişleteceğine ilişkin açıklamalarının sahadaki yansıması olduğunu kaydetti.

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, 15 Mayıs'ta yaptığı açıklamada, İsrail ordusunun Gazze Şeridi'nin yaklaşık yüzde 60'ını kontrol ettiğini belirtmiş, bu oranın yüzde 70'e çıkarılmasının hedeflendiğini söylemişti.

"Sarı Hat"ı oluşturan bloklar yaklaşık 300 metre batıya taşınmıştı

Görgü tanıkları, İsrail ordusunun geçen haftadan beri Gazze Şeridi'nin çeşitli bölgelerinde, özellikle Gazze kentinin doğusundaki Tuffah Mahallesi'nde, "Sarı Hat"ı oluşturan blokları yaklaşık 300 metre batıya taşıdığını belirtmişti.

"Sarı Hat", ABD'nin Gazze'deki savaşı sona erdirmeyi öngören ve Ekim 2025'te yürürlüğe giren planının ilk aşaması kapsamında İsrail ordusunun çekilmesi öngörülen ayrım çizgisini ifade ediyor. Ancak Filistin tarafı, İsrail'in söz konusu düzenlemelere tam olarak bağlı kalmadığını aktarıyor.

Ateşkesin yürürlüğe girmesinden bu yana İsrail ordusunun, bu hattı geçmeye çalıştıkları gerekçesiyle onlarca Filistinliyi öldürdüğü ve yaraladığı biliniyor.

Tesla Üst Yöneticisi (CEO) Elon Musk, elinde bulundurduğu 270 milyar dolarlık Tesla hisselerine ek olarak, uzay ve yapay zeka şirketi SpaceX'in borsada işlem görmeye başlamasıyla devasa bir servetin sahibi olacak.

Halka arzla birlikte toplam piyasa değerinin 1,77 trilyon dolara ulaşması beklenen SpaceX’in yaklaşık yarısına sahip olan Musk’ın payına buradan 841 milyar dolar düşecek. Böylece iki şirketteki toplam varlığı 1,11 trilyon dolara ulaşacak olan iş insanı, tarihin ilk trilyoneri unvanını almaya hazırlanıyor.

Finans uzmanları, bu servetin bankadaki nakit paradan ziyade hisse senedi değerine dayalı, yani kağıt üzerinde bir varlık olduğunu ve yatırımcıların şirketlere biçeceği gelecekteki değerlere göre dalgalanabileceğini vurguluyor.

Bir trilyon doların büyüklüğü ne?

Matematiksel olarak bir milyon adet bir milyon dolar anlamına gelen bu serveti, normal yollarla bir insan ömründe tüketmek imkansız görünüyor.

Öyle ki bir kişi her gün, her saat kesintisiz olarak 1 milyon dolar harcasa bile bu paranın bitmesi bir asırdan fazla zaman alıyor. Musk’ın ulaşacağı bu mali güç, dünyadaki birçok ülkenin yıllık üretim değerini de geride bırakıyor.

Uluslararası Para Fonu (IMF) verilerine göre dünya genelinde sadece 20 ülkenin ekonomisi 1,1 trilyon dolarlık sınırın üzerinde yer alıyor.

Bu durum; Tayvan, İrlanda, İsveç, Singapur ve Musk'ın doğduğu ülke olan Güney Afrika gibi birçok gelişmiş devletin yıllık milli gelirinin Elon Musk'ın kişisel servetinden daha az olduğu anlamına geliyor.

Şehirlerden ve diğer milyarderlerden daha değerli

Musk’ın borsa portföyü, küresel finansın merkezi sayılan Manhattan adasının 1 trilyon dolarlık gayrisafi yurt içi hasılasını ve ABD'nin en büyük enerji merkezlerinden Houston şehrindeki tüm mülklerin toplam değerini geride bırakıyor.

Hatta ABD'de geçen yıl satılan 16 milyondan fazla yeni aracın toplam maliyeti olan 789 milyar dolar bile bu servetin yanına yaklaşamıyor.

Teknoloji dünyasındaki en yakın rakipleri olan Jeff Bezos, Larry Ellison, Larry Page ve Sergey Brin'in servetleri bir araya getirildiğinde dahi toplamda 1,09 trilyon dolarda kalarak Musk'ın tek başına ulaştığı rakamı yakalayamıyor.

Dünyanın en pahalı yatırımları arasında gösterilen spor kulüpleri de bu kıyaslamanın dışında kalıyor; dünyadaki en değerli 50 spor takımının toplam ederi, Musk'ın servetinin ancak üçte birine denk geliyor.

İran resmi haber ajansı IRNA’ya göre, ABD ile İran arasındaki 14 maddelik mutabakat taslağı hakkında yeni detaylar ortaya çıktı. İran, Hürmüz Boğazı'nın yönetiminin devredilmesi konusunda herhangi bir taahhütte bulunmayacak.

Boğazın yönetiminin geleceği konusunun bölgesel bir mesele çerçevesinde, Tahran ile Umman arasında diyalog ve ortak karar alma yoluyla çözüleceği ileri sürüldü.

{ilgili-haber-948010}

Nükleer görüşmeler imzadan sonraki 60 günde yapılacak

Öte yandan İran basınına göre, şu an masada bulunan mevcut mutabakat metninde nükleer dosyaya ilişkin herhangi bir anlaşmanın henüz sağlanmadı. Nükleer dosyanın geleceğini belirleyecek asıl müzakerelerin ancak resmi imzaların atılmasının ardından başlayacağı ve bu görüşmelerin anlaşma imzalandıktan sonraki 60 günlük süreç içinde gerçekleştirileceği ifade edildi.

Resmi kaynaklar, Hindistan Dışişleri Bakanlığının bu hafta ikinci kez ABD'li maslahatgüzarı çağırarak Umman açıklarındaki gemilere saldırılara ilişkin protesto notası ilettiğini aktardı.

Yeni Delhi yönetimi bu haftaki ilk protesto notasını, ABD'nin Umman sularında bir ticari gemiye saldırısının ardından vermişti.

"MT Settebello" saldırısında 3 denizci ölmüştü

Hindistan Limanlar, Denizcilik ve Su Yolları Bakanı Sarbananda Sonowal, daha önce yaptığı açıklamada, ABD ordusunun Umman açıklarında vurduğu ve tamamı Hint vatandaşı 24 kişilik mürettebatı bulunan Palau bayraklı "MT Settebello" tankerinde 3 denizcinin öldüğünü bildirmişti.

The Times of India gazetesinin haberinde, Umman Donanması'nın, Hindistan'ın Muskat Büyükelçiliği ile koordineli olarak tankerde kalan 21 kişilik mürettebatı kurtardığı aktarılmıştı. 

NBC News kanalının haberine göre, ABD Başkanı Donald Trump'a "suikast" mesajı olarak yorumlanan "86 47" yazısı, federal makamları harekete geçirdi.

Trump yönetiminden bir sözcü, yaptığı açıklamada olayı "vandalizm" olarak nitelendirerek bunun "hoşgörüyle karşılanmayacağını" belirtti.

ABD Başkanı'na karşı her türlü tehdidin son derece ciddiye alındığını bildiren sözcü, sorumluların hesap vereceğini ifade etti.

Soruşturma sürüyor

Park Polisi de çim örneklerinin test edilmek üzere toplandığını ve olaya ilişkin soruşturmanın sürdüğünü bildirdi.

Kuş bakışı görüntülerde, Beyaz Saray yakınlarındaki National Mall Parkı'nın çimlerine silik şekilde "86 47" ifadesinin kazındığı görülüyor.

Askeri terminolojide 86, "birini ortadan kaldırmak veya bir şeyin görevine son vermek" anlamına geliyor. 47 sayısının ise ABD'nin 47'nci başkanı Trump'a işaret ettiği düşünülüyor. 

ABD ile İran arasında yapılması planlanan mutabakat zaptı imza töreninin İsviçre'nin Cenevre kentinde düzenlenebileceği belirtildi.

CNN'in üç diplomatik kaynağa dayandırdığı haberde, tören için Cenevre'nin en güçlü seçenek olduğu aktarıldı.

ABD Başkanı Donald Trump, perşembe günü yaptığı açıklamada, İran ile savaşı sona erdirebilecek "büyük bir uzlaşıdan" bahsetmiş ve önümüzdeki günlerde nihayete erdirilmesi beklenen belge için yakında Avrupa'de bir imza töreni düzenlenebileceğini işaret etmişti.

{ilgili-haber-947967}

Trump, törene Başkan Yardımcısı JD Vance'in katılacağını öngördüğünü belirtirken, İranlı yetkililer henüz bir anlaşmaya varıldığını doğrulamadı.

Diplomatik görüşmeler hakkında bilgi sahibi iki kaynak, imza töreninin Trump ve ABD heyetinin önümüzdeki hafta G7 zirvesi için bulunacağı Fransa'ya yakınlığı nedeniyle Cenevre'de yapılmasının planlandığını ifade etti.

{ilgili-haber-947999}

Kaynaklardan biri, bu imza töreninin mutabakat zaptının uygulanma sürecini kapsayan diplomatik görüşmelerin "ikinci aşamasının" başlangıcı olacağını kaydetti.

Söz konusu mutabakat zaptının, arabuluculuk rolü üstlenen Pakistan'ın katkısı nedeniyle "İslamabad Bildirisi" olarak adlandırıldığı belirtiliyor.

Ancak konuya ilişkin henüz resmi bir açıklama yapılmazken, İranlı bir kaynak Avusturya'nın başkenti Viyana'nın da seçenekler arasında olduğunu bildirdi.

Polis tarafından yapılan açıklamada, havalimanında "polis operasyonu gerektiren bir durum" yaşandığı ve bu nedenle güvenlik kontrol noktasının ardında bulunan tüm güvenlik alanının tahliye edildiği bildirildi.

Tahliye kapsamında güvenlik kontrolünden geçmiş yolcuların terminale çıkarıldığı, uçaklarda bulunan bazı yolcuların da indirildiği bilgisi verildi.

Havalimanı işletmesi, güvenlik tedbirleri nedeniyle tüm kalkışların geçici olarak iptal edildiğini, inişlerin ise sürdüğünü duyurdu. Yolculara uçuş durumlarını hava yolu şirketlerinden takip etmeleri tavsiye edildi.

Uçuşlar yeniden başladı

Hamburg Havalimanı’nın internet sitesinden yapılan açıklamada, Federal Polisin aldığı önlemler nedeniyle yolcu terminalinin tahliye edildiği belirtildi.

"Şu an uçuşlar yeniden başladı." bilgisi verilen açıklamada, uçuşlarda kısmi gecikme ve iptaller yaşanabileceği, yolcuların hava yolu şirketleriyle iletişime geçmeleri gerektiği kaydedildi.

Hannover Federal Polis Müdürlüğü, yerel saatle 09.21’de bir kişinin havalimanının güvenlik alanına izinsiz girdiğini, kişinin tespit edilerek gözaltına alındığını açıkladı.

Açıklamada, hava güvenliğinin etkilenmiş olabileceği ihtimali nedeniyle polisin kapsamlı önlemler aldığı ifade edildi.

Havalimanında etkilenen alandaki çalışmaların tamamlandığı, güvenlik kontrol noktasının 11.30’dan itibaren yeniden hizmet vermeye başladığı aktarıldı.

Alman basınında, bir kişinin yanlışlıkla acil durum düğmesine basarak güvenlik alanına girdiği iddia edildi.

Suudi Arabistan merkezli El-Arabiya kanalının haberine göre, Miras Kurumu, Medine’ye bağlı Mehd bölgesinde yürütülen arkeolojik yüzey araştırmalarının ikinci sezonu tamamlandı.

Süveyrika, Muveyhiye ve Haze bölgelerinde gerçekleştirilen çalışmalar sonucunda toplam 1774 arkeolojik buluntu belgelendi.

Araştırmalarda 156 yeni arkeolojik alan kayıt altına alınırken; 461 İslami yazıt, 34 Semudi yazıtı, 1259 kaya resmi, 11 taş yapı, 3 tarihi saray ve yapı kalıntısı, 2 tarihi kervan yolu ile 4 kuyu tespit edildi.

Miras Kurumu, söz konusu buluntuların İslam’ın erken dönemlerine, özellikle Hazreti Osman öncesi döneme uzanan tarihi sürece ışık tuttuğunu ve Arap Yarımadası’nın kültürel mirasının anlaşılmasına katkı sağladığını belirtti.

Kur’an ayetleri ve Hazreti Ömer’e ait yazıtlar ortaya çıkarıldı

Araştırmalarda ortaya çıkarılan en dikkat çekici buluntular arasında Kur’an-ı Kerim’den ayetler içeren kaya yazıtları ve Hazreti Ömer’in adını taşıyan erken dönem yazıtlar yer aldı.

Buluntular arasında yer alan bir yazıtta, "Allah Ömer bin Hattab’ın bu dünyada ve ahirette dostudur. Allah’tan başka ilah yoktur." ifadelerinin bulunduğu aktarıldı.

Yazıtın Hicazi hatla yazıldığı ve "İbrahim" isimli kişi tarafından kaleme alındığı belirtildi.

Kurum tarafından paylaşılan görsellerde ayrıca, Nisa Suresi’nin 58. ayetine ait şu ifadelerin yer aldığı yazıtlar da tespit edildi:

"Allah size, emanetleri mutlaka ehline vermenizi ve insanlar arasında hükmettiğiniz zaman adaletle hükmetmenizi emreder."

Uzmanlar, bu tür yazıtların Kur’an ayetlerinin İslam’ın en erken dönemlerinde yazılı olarak kullanıldığını göstermesi açısından önemli olduğunu ifade etti.

Erken dönem İslami yazıtlar ve kaya resimleri

Keşifler arasında erken dönem İslami yazıtların yanı sıra çok sayıda kaya resmi ve farklı dönemlere ait izler de yer aldı.

Miras Kurumu, bu buluntuların İslam devletinin ilk yıllarına ilişkin dini, kültürel ve toplumsal hafızayı günümüze taşıyan önemli belgeler olduğunu vurguladı.

Kurum açıklamasında, "Mehd bölgesindeki her taş bir hatıra taşımakta, her yazıt ise İslam devletinin ilk günlerine uzanan tarihten bir hikayeyi korumaktadır." ifadelerine yer verildi.

Açıklamada ayrıca, "Bugün geçmişimizin sırlarını ortaya çıkarıyor ve onları gelecek nesillere aktarıyoruz." denildi.

Suudi yetkililer, keşiflerin erken İslam tarihi, Arap yazı geleneği ve bölgenin medeniyet mirasına önemli katkılar sunduğunu, arkeolojik çalışmaların ise sürdüğünü bildirdi.

ABD Başkanı Donald Trump, küresel enerji piyasalarında aylardır tedirginliğe yol açan İran ablukasına ilişkin çarpıcı bir iddiada bulundu. Oval Ofis'te yaptığı açıklamada Trump, ABD ordusunun Hürmüz Boğazı'nda gizli bir misyon yürüttüğünü ve Körfez ülkelerine ait yüzlerce petrol tankerinin İran ablukasından kaçmasını sağladığını öne sürdü.

İran'ın durumdan habersiz olduğunu savunan Trump, geceleri vericileri kapatılarak boğazdan çıkarılan 200 geminin küresel pazara 100 milyon varilden fazla petrol taşıdığını iddia etti. ABD Enerji Bakanı Chris Wright ise kongredeki ifadesinde milyonlarca varillik bu gizli operasyondan haberdar olmadığını belirtse de ABD ordusunun boğazdan bazı petrol sevkiyatlarına yardım ettiğini doğruladı.

Denizlerdeki "hayalet" trafik

Uluslararası denizcilik istihbarat kurumu Lloyd’s List tarafından paylaşılan veriler, operasyonun İran için tamamen bir sır olmadığını ancak bölgede sıra dışı bir taktiğin izlendiğini gösteriyor. Verilere göre ABD ordusu; otonom araçlar, uçaklar ve dronlar kullanarak Umman kıyılarına yakın güvenli şeritlerden geçen tankerlere koruma sağlıyor.

"Gölge geçiş" olarak adlandırılan bu yöntemde tankerler, yakalanmamak için otomatik tanımlama sistemi vericilerini kapatarak karanlıkta ilerliyor. Boğazı geçen gemiler, yüklerini Umman Körfezi'nde bekleyen diğer tankerlere aktardıktan sonra boş olarak ve yine vericileri kapalı şekilde yeni yük almak üzere Körfez limanlarına geri dönüyor. Hazırlanan raporlar, haziran ayının ilk haftasında boğazdan geçen 36 tankerden 17'sinin vericilerini kapatarak bu şekilde hareket ettiğini ortaya koyuyor.

Piyasalardaki rahatlama kalıcı olacak mı?

Gizli sevkiyatların artması, küresel petrol fiyatlarında geçici bir rahatlamaya yol açtı. Geçtiğimiz ay varil başına 110 doların üzerine çıkan Brent petrolün fiyatı, bu hafta 93 dolar seviyesine kadar geriledi. Uzmanlar, abluka altındaki boğazdan hâlâ şaşırtıcı hacimde petrolün sızdırılmasını ve Suudi Arabistan ile Birleşik Arap Emirlikleri'nin boru hatları üzerinden günlük 4,5 milyon varil petrolü başka rotalara kaydırmasını bu düşüşün temel nedenleri olarak görüyor.

Ancak mevcut gizli akışın günlük ortalama 2 milyon varil civarında olduğu ve bunun kriz öncesindeki günlük 15,6 milyon varillik normal sevkiyatın çok gerisinde kaldığı vurgulanıyor. Enerji analistleri, küresel stokların azalması ve yaz aylarında artacak yakıt talebi nedeniyle petrol fiyatlarının temmuz ve ağustos aylarında yeniden 130 dolar seviyelerine tırmanabileceği konusunda uyarıda bulunuyor.

Yarı resmi Mehr Haber Ajansının müzakere heyetine yakın ve ismi açıklanmayan kaynağına dayandırdığı haberine göre, ABD ile İran arasındaki 14 maddelik mutabakat taslağı hakkında yeni detaylar ortaya çıktı.

Buna göre, mutabakat taslağı, ABD’nin yaptırımları kaldırma, İran çevresindeki güçlerini çekme, deniz ablukasını kaldırma, Hürmüz Boğazı'nı yeniden açma, petrol yaptırımlarını kaldırma ve dondurulmuş İran fonlarını serbest bırakma taahhüdünü içeriyor.

ABD’nin İran ekonomisini yeniden inşa etme planı sunması gerektiği ifade edilen detayda, "İki ülke arasındaki nihai müzakereler ise İran'ın füze programı gündeme alınmadan, nükleer ve ekonomik konular üzerinde yürütülmelidir." ifadelerine yer verildi.

İran-ABD arasındaki 14 maddelik mutabakat zaptı taslağına ilişkin yeni detaylar olduğu ileri sürülen metne göre, Lübnan'ın varılacak ateşkese dahil edileceği belirtiliyor.

Metinde, ABD'nin İran'a uyguladığı deniz ablukasını 30 gün içerisinde kaldıracağı, Hürmüz Boğazı'nın da 30 gün içinde "Tahran'ın düzenlemelerine göre" yeniden tam olarak gemi trafiğine açılacağı yer alıyor.

İran'a yönelik petrol, petrokimya ürünleri ve türevlerinin satışına yönelik yaptırımların askıya alınması ve Tahran'ın dondurulmuş varlıklarına tam erişiminin sağlanmasını içeriyor.

Anlaşma kapsamında İran'ın nükleer faaliyetleri konusunda anlaşmaya varılması ve ABD'nin Tahran'a yönelik birincil, ikincil ve diğer yaptırımlarının tamamen kaldırılması ile Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı Yönetim Kurulu kararlarının alınması için 60 gün boyunca müzakereler yapılması planlanıyor.

ABD ile yapılacak 2 aylık müzakereler sırasında İran'ın 12 milyar doları görüşmelerden önce olmak üzere 24 milyarlık dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılması da maddeler arasında yer alıyor.

Mutabakat taslağı olduğu öne sürülen metinde, İran'ın dondurulmuş fonlarının yarısının serbest bırakılması vurgulanarak, "İran'a uygulanan petrol yaptırımlarının askıya alınması ve deniz ablukasının kaldırılması şartları yerine getirilmeden nihai müzakereler başlamayacaktır." ifadesine yer verildi.

İran'ın, Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşmasına (NPT) göre nükleer silah üretmeme taahhüdünün tekrar etmesi gerektiği kaydedilen metinde, nihai anlaşmanın "yalnızca zenginleştirilmiş malzemelerin (uranyumun) ve zenginleştirmenin akıbeti, yaptırımların kaldırılması ve İran'ın ekonomik yeniden yapılanma programı üzerine yapılacağı ifade ediliyor.

İran'ın füze programı ve "direniş grupları" olarak nitelendirdiği vekil güçlere verdiği destek gibi konuların ise gündemden "kesin olarak çıkarıldığı" aktarılıyor.

İleri sürülen taslağa ilişkin ilgili taraflardan henüz resmi bir açıklama yapılmadı.

NATO’dan yapılan yazılı açıklamada, Kosova’daki güvenlik durumunun son yıllarda iyileşmeye devam ettiği belirtilerek, bu kapsamda iki yıldan uzun süredir devam eden yedek kuvvet rotasyonlarının ocak ayında sona erdirildiği hatırlatıldı.

Güvenlik durumunun genel olarak istikrarlı seyrini koruduğuna işaret edilen açıklamada, NATO’nun gelecek bir yıl içinde KFOR’un mevcut gücünü ve konuşlanmasını kademeli olarak ayarlayacağı bildirildi.

Açıklamada, KFOR’un 1999’dan bu yana değişen güvenlik koşullarına uyum sağlamak amacıyla düzenli olarak yeniden yapılandırıldığı ifade edildi.

2023 yılında yaşanan gerilimler ve Kosova'nın kuzeyinde Sırpların çoğunlukta yaşadığı Zveçan’da KFOR askerlerine yönelik saldırılar sonrasında misyonun son on yılın en büyük takviyesini aldığına dikkat çekilen açıklamada, yaklaşık 1000 ilave askerin bölgeye konuşlandırıldığı anımsatıldı.

Açıklamada mevcut güvenlik koşullarının daha istikrarlı hale gelmesiyle birlikte KFOR’un görevlerini etkin şekilde sürdürebileceği, misyonun Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin 1244 sayılı kararı çerçevesindeki yetkileri doğrultusunda tüm topluluklar için güvenli ve emniyetli ortamı sağlamaya ve serbest dolaşımı korumaya devam edeceği kaydedildi.

Açıklamada görüşlerine yer verilen NATO Avrupa Müttefik Kuvvetler Yüksek Komutanı (SACEUR) ABD Hava Kuvvetleri Generali Alexus G. Grynkewich, NATO ve KFOR’un Kosova’daki güvenlik ve istikrara tam bağlılığını sürdürdüğünü aktardı.

"Bölgede herhangi bir güvenlik boşluğunun oluşmasına izin verilmeyecek"

Grynkewich, "Bu bağlılık sayesinde Kosova’daki güvenlik kurumlarının kapasitesi arttı ve istikrar güçlendi. Mevcut koşullar KFOR’un büyüklüğü ve konuşlanmasının daha da optimize edilmesi için fırsat sunuyor." değerlendirmesinde bulundu.

Batı Balkanlar’ın NATO açısından stratejik öneme sahip bir bölge olduğunu vurgulayan Grynkewich, İttifak'ın bölgede herhangi bir güvenlik boşluğunun oluşmasına izin vermeyeceğini ifade etti.

Açıklamada, personel azaltımının ülkelerin planlı rotasyon ve geri çekilme takvimleri doğrultusunda gelecek yıl boyunca aşamalı şekilde gerçekleştirileceği, sahadaki koşullara göre sürecin gerektiğinde tersine çevrilebileceği belirtildi.

NATO ayrıca AB'nin kolaylaştırıcılığında yürütülen Belgrad-Priştine diyaloğunu desteklemeyi sürdürdüğünü ve tarafları çözüme kavuşmamış meselelerin giderilmesi için yapıcı şekilde müzakere etmeye çağırdığını bildirdi.

UNCTAD, haziran ayına ilişkin Küresel Ticaret Güncellemesi'ni yayımladı.

Buna göre, küresel ekonomi daha temiz enerji sistemleri, elektrifikasyon ve dijital teknolojilere doğru hızlı bir dönüşüm geçiriyor. Bu dönüşüm, söz konusu teknolojilerde yoğun şekilde kullanılan bakır, nikel, lityum, kobalt ve nadir toprak elementleri başta olmak üzere kritik minerallere yönelik talebin hızla artmasına yol açıyor.

Dünyada lityum talebinin 2040'a kadar yüzde 350, grafit talebinin yüzde 130'dan fazla yükselmesi bekleniyor.

Ancak kritik mineral ve tedarik zincirleri, kısıtlı sayıda ülkede yoğunlaşmış durumda. Demokratik Kongo Cumhuriyeti küresel kobalt maden üretiminin yüzde 74'ünü oluştururken, Çin dünyadaki doğal grafitin yüzde 78'ini üretiyor. Avustralya, Şili ve Çin küresel lityum üretiminin yüzde 70'ini birlikte karşılıyor.

Kritik minerallerde talep artıp tedarik riskleri büyüdükçe, hükümetler ticaret politikalarını kritik mineral arzını güvence altına almak, maden çıkarmada ulusal kapasiteler geliştirmek ve küresel tedarik zincirlerinde pozisyonlarını güçlendirmek için kullanıyor.

Rekabet eden ülke sayısı artıyor

UNCTAD verileri, 2020'den beri kritik minerallerde ihracata yönelik yaklaşık 100 farklı önlemin devreye alındığını gösteriyor.

Bu kapsamda giderek daha fazla ülke kritik mineraller için rekabet ettikçe, "parçalanmış bir sistem" riski artıyor. Dünyada kritik mineral anlaşmaları, kuralları ve standartları açısından yaşanabilecek bu parçalanmış sistemin fiyatları yükseltebileceği, yatırım kararlarını zorlaştırabileceği ve gelişmekte olan ülkeler üzerinde çeşitli baskılar oluşturabileceği öngörülüyor.

UNCTAD, kritik mineral ticaretini açık, öngörülebilir ve kalkınma odaklı sürdürebilmek için bu alandaki kararlar ve yatırımlarla ilgili "daha koordine bir yaklaşım" geliştirilmesi önerisinde bulunurken, bu yaklaşımın kritik minerallerin "parçalanmış bir sistem" veya "dayanıklılık ve küresel kalkınmanın temeli" olup olmayacağını belirleyeceğini öngörüyor.